Ανάβαση στο Γκεσό και το Περήφανο από Αετομηλίτσα

[Υψολάγνος]

Στις 2-10-2011 πραγματοποίησα μια ενδιαφέρουσα,μοναχική ανάβαση στο Γράμο ξεκινώντας από την Αετομηλίτσα και πιο συγκεκριμένα από τα τελευταία σπίτια του χωριού στα 1470μ. υψόμετρο.Στόχος μου ήτανε το Περήφανο και εν συνεχεία η ψηλότερη κορυφή του βουνού Τσούκα Πέτσικ στα 2520μ. υψόμετρο.
Το περπάτημα ξεκίνησε κατά μήκος του χωματόδρομου που οδηγεί από την Αετομηλίτσα στην κορυφή Γκέσος. Λίγα λεπτά μετά το ξεκίνημα της διαδρομής με ξύλινη γέφυρα περνάω το ¨Ασπρο Ποτάμι που παρά την εποχή κατέβαζε κάμποσο νερό.Κάπου 200μ. μετά το γεφύρι,αφήνω το δασικό χωματόδρομο και μπαίνω δεξιά στο μονοπάτι που αρχίζει πλέον να ανηφορίζει αρκετά και μπαίνει σε δάσος οξιάς.
Μετά από ανάβαση 1,5 ώρας φτάνω στην κορυφή Γκέσος στα 2163μ. υψόμετρο.



Uploaded with ImageShack.us

Θεα από την κορυφή Γκέσος




Uploaded with ImageShack.us

Το υψομετρικό στην κορυφή Γκέσος





Uploaded with ImageShack.us

Η κορυφή Κιάφα(2395μ.) όπως φαίνεται από το Γκέσο




Uploaded with ImageShack.us


Η κορυφή Ροσντόλι(1975μ.) και χαμηλά κάτω η κοιλάδα του Μεσοπόταμου





Uploaded with ImageShack.us

Στο βάθος αριστερά η Τσούκα Πέτσικ και δεξιά το Περήφανο.


Μετά από λίγο αφήνω την κορυφή και προχωράω στο μονοπάτι που στην πράξη είναι υπόλειμμα τρακτερόδρομου προς το Περήφανο.Χάνω λίγο μέτρο υψομετρικής μέχρι τα 2120μ.και από εκεί αρχίζει η ομαλή και παρατεταμένη ανηφορίτσα προς το Περήφανο.Κάπου στα 2250μ. υψόμετρο αποφασίζς να αφήσω το κυρίως μονοπάτι και να ανέβω κατά μήκος της ράχης μέχρι το Περήφανο.




Uploaded with ImageShack.us

Μόλις άφησα το κυρίως μονοπάτι και ανεβαίνω κατά μήκος της ράχης





Uploaded with ImageShack.us

Θέα προς την κορυφή Γκέσος




Uploaded with ImageShack.us

Το Περήφανο(2444μ.)


Βαδίζοντας σε γιδόστρατο που πάει ράχη-ράχη ανεβαίνω σε μια δυο μικρές κορυφούλες πριν το Περήφανο που πλέον έχει πλησιάσει αρκετά





Uploaded with ImageShack.us

Στα 2400μ. υψόμετρο περίπου

Μετά από μια τελευταία μικρή ανηφόρα βρίσκομαι τελικά στα 2444μ. του Περήφανου



Uploaded with ImageShack.us




Uploaded with ImageShack.us

Θέα προς την κοιλάδα του Πληκατίου




Uploaded with ImageShack.us

Αυτοφωτογράφηση στην κορυφή






Uploaded with ImageShack.us

Η ράχη που με ανέβασε στο Περήφανο και ο Γκέσος στο βάθος





Uploaded with ImageShack.us

Η κορυφή Κιάφα από το Περήφανο






Uploaded with ImageShack.us


Στη ΝΔ πλευρά του Περήφανου σχηματίζεται μια μικρή σχετικά ορθοπλαγιά με εντυπωσιακά λούκια





Uploaded with ImageShack.us

Η Τσούκα Πέτσικ στο βάθος μισοκαλυμμένη από το σύννεφο





Uploaded with ImageShack.us





Uploaded with ImageShack.us

Τσούκα Πέτσικ(2521μ.)



Μετά το Περήφανο συνεχίζω προς τα ΒΔ με σκοπό να πέσω στο κυρίως μονοπάτι που πάει προς την Τσούκα Πέτσικ. Κατεβαίνω μια σχετικά ομαλή πλαγιά και ακολουθεί κάτι σαν πλατό που τελειώνει σε έξαρση στα 2390μ.




Uploaded with ImageShack.us

Το Περήφανο από τα ΒΔ


Μετά την παραπάνω έξαρση σχηματίζεται μια απότομη κοφτερή κόψη που κατεβάζει από τα 2390μ. στα 2290μ. υψόμετρο περίπου,σε σημείο που έρχεται το κυρίως μονοπάτι το οποίο έχει τραβερσάρει το Περήφανο.Με αρκετή προσοχή σε κάποια βράχινα περάσματα πάνω στην κόψη(από αριστερά τα περισσότερα αποφεύγονταν) φτάνω μετά από μερική ώρα στο μονοπάτι.




Uploaded with ImageShack.us

Στο κυρίως μονοπάτι στα 2290μ. υψόμετρο περίπου




Uploaded with ImageShack.us

Η πολύ απότομη κόψη που με κατέβασε στο μονοπάτι


Μετά από τα παραπάνω ακολουθώ για λίγο το μονοπάτι προς την Τσούκα Πέτσικ αλλά το ξαναφήνω γιατί το μονοπάτι πάλι παρακάμπτει μια ράχη από τη νότια πλευρά αυτή τη φορά.Για να είμαι ειλικρινής η χάραξη του μονοπατιού μου φάνηκε αρκετά βαρετή καθώς παρέκαμπτε συνεχώς ράχες και κορυφούλες κάνοντας τραβέρσες.Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το ότι με είχε ενθουσιάσει το προηγούμενο κομμάτι της διαδρομής το οποίο πήγα ράχη-ράχη με έκανε να συνεχίσω τον πορεία ράχη-ράχη.
Στην αρχή η ράχη ήταν σχεδόν επίπεδη ιδανική για γρήγορο περπάτημα-τρέξιμο σταδιακά όμως άρχιζε να στενεύει και να έχει μερικά ανεβοκατεβάσματα...





Uploaded with ImageShack.us


Πάνω στη ράχη πηγαίνοντας πριν αρχίσουν τα ζόρια..


συνεχίζεται..

[Υψολάγνος]

Uploaded with ImageShack.us

Οροπεδιάκι με μικρή λιμνούλα στις πλαγιές προς Πληκάτι




Uploaded with ImageShack.us

Κοιτάζοντας προς Πληκάτι


Προχωρώντας προς τα Δ,ΒΔ η ράχη σύντομα μετατρέπεται σε κόψη με ασταθές τεραίν και απότομη πλαγιά προς τα Ν και γκρεμό προς τα Βόρεια δηλαδή την κοιλάδα της Γράμμουστας. Σύντομα βρίσκομαι για πρώτη φορά σε αδιέξοδο καθώς η συνέχιση της πορείας επί της κόψης ήταν σχεδόν αδύνατη χωρίς ασφαλιστικά μέσα



Uploaded with ImageShack.us





Uploaded with ImageShack.us


Θέα προς την κοιλάδα της Γράμμουστας




Uploaded with ImageShack.us

Στο σημείο αδιέξοδο


Μετά από μικρούς ελιγμούς προς τα νότια της κόψης και αφού έπεσα κάπου κατά 20-30μ. υψομετρικής άρχισα να τραβερσάρω την απότομη πλαγιά ισουψώς προς τα δυτικά ώσπου ξαναβρήκα μια απότομη δίοδο προς την κόψη στην οποία ξαναβγήκα με εύκολη αναρρίχηση.Εκεί διαπίστωσα πως η κόψη συνεχίζει προς τα δυτικά εξίσου απότομη και δύσκολη για πολλά μέτρα ακόμα και πως η Τσούκα Πέτσικ ακόμα δεν ήταν κοντά ενώ είχαν περάσει αρκετές ώρες προσπάθειας.Η απόφαση ήταν μονόδρομος,έπρεπε να αρχίσω σε λίγη ώρα την επιστροφή και την κορυφή να την αφήσω για μια άλλη φορά. Ανέβηκα σε μια ενδιαφέρουσα βράχινη έξαρση της παραπάνω κόψης για να έχω καλύτερη οπτική και να βγάλω κάποιες φωτογραφίες




Uploaded with ImageShack.us

Τσούκα Πέτσικ(2521μ.)





Uploaded with ImageShack.us

Τσούκα Πέτσικ με ζουμ




Uploaded with ImageShack.us

Η δύσκολη κόψη ανάμεσα σε Περήφανο-Τσούκα Πέτσικ





Uploaded with ImageShack.us


O xωματογκρεμός προς τα ΒΑ(τοποθεσία Λεβέντικα)


Μετά από τη σύντομη στάση για φωτογραφίες και ξεκούραση αρχίζω την επιστροφή. Για αρχή κατεβαίνω την πολύ απότομη χαλικοπλαγία στην οποία παρεμβάλλονται τμήματα σάρας και τμήματα βράχων, προς τα νότια μέχρι να πέσω στο μονοπάτι Περήφανο-Τσούκα Πέτσικ κάπου στα μισά της διαδρομής αυτής.





Uploaded with ImageShack.us

Οι προηγούμενες φωτογραφίες είναι τραβηγμένες από την εικονιζόμενη έξαρση της κόψης.






Uploaded with ImageShack.us

Σμόλικας

Έπειτα ακολουθώ πιστά το μονοπάτι προς Αετομηλίσα και συνειδητοποιώ πόσο εύκολο και άνετο είναι σε σχέση με τον πηγαιμό . Φτάνω στο σημείο που αρχίζει η πολύ απότομη κόψη προς Περήφανο την οποιά αφήνω στα δεξιά μου και προχωράω σε άνετο μονοπάτι σε εκτεθειμένο χαρακτηριστικό πεδίο




Uploaded with ImageShack.us

Χαρακτηριστικό σημείο του μονοπατιού





Uploaded with ImageShack.us

Τραβερσάροντας το Περήφανο




Uploaded with ImageShack.us

Χαρακτηριστικό σημείο του μονοπατιού






Uploaded with ImageShack.us

Κατηφορίζοντας από το Γκέσο προς την Αετομηλίτσα




Uploaded with ImageShack.us

Η Αετομηλίτσα όπως φαίνεται από τα 2050μ. υψόμετρο.

Μετά από 7-8 περίπου ώρες από το ξεκίνημα της διάδρομης και πηγαίνοντας την επιστροφή όλο μονοπάτι, παρακάμπτοντας τις κορυφές Περήφανο και Γκέσο έφτασα Αετομηλίτσα κατά τις 5 το απόγευμα περίπου έχοντας πραγματοποιήσει μια πραγματικά αλπική,όμορφη και απομονωμένη διαδρομή.

[thanasis daskaloudis]

Ωραίες φωτογραφίες και πολύ επεξηγηματικό το άρθρο σου Υψολάγνε.
Την έχω απωθημένο αυτή την διαδρομή. Προσπαθήσαμε να την κάνουμε το 2006 (Κυριακή του Θωμά και πρωτομαγιά). Μετά τις οξιές όμως η ομίχλη ήταν πάρα πολύ πυκνή και με το άσπρο χιόνι στο έδαφος ήμασταν στα όρια του verdigo. Δεν βλέπαμε ΤΙΠΟΤΑ. Τελικά ανεβήκαμε αποκλειστικά με οδηγό το gps και την διαδρομή που είχαμε από το hellaspath. Περισσότερο με άσκηση προσανατολισμού έμοιαζε αυτό που κάναμε παρά με ορειβασία. Δεν μπορέσαμε να χαρούμε την θέα προς Αετομηλίτσα και Πληκάτι. Νομίζω ότι φτάσαμε μέχρι το Περήφανο χωρίς να είμαστε και σίγουροι.
Τελικά η κορυφή του Περήφανου έχει υψομετρικό κολονάκι; Γιατί τότε δεν μπορέσαμε να το εντοπίσουμε. Η επόμενη ανάβαση μας στο Γράμμο ήταν από Γράμμουστα οπότε η διαδρομή αυτή παραμένει σε εκκρεμότητα από τότε.

[nektaman]

όμορφη διαδρομή, το μονοπάτι κάτι παραπάνω απο ευδιάκριτο βλέπω....keep walking

[Μήτρου Τάκης]

Τελικά η κορυφή του Περήφανου έχει υψομετρικό κολονάκι; Γιατί τότε δεν μπορέσαμε να το εντοπίσουμε.

Έχει αυτό το μισολυόμενο και όταν έχει χιόνι δεν φαίνεται. (Σεπτέμβρης 2012)

[Οτάνις]

Για να είμαι ειλικρινής η χάραξη του μονοπατιού μου φάνηκε αρκετά βαρετή καθώς παρέκαμπτε συνεχώς ράχες και κορυφούλες κάνοντας τραβέρσες

To ακριβέστερο είναι ότι το μονοπάτι αυτό, τραβερσάροντας το Περήφανο από Βόρεια -βέβαια, το σημείο αυτό δεν το πέρασες εσύ, γιατί είχες ήδη πραγματοποιήσει την περήφανη ανάβαση και κινούσουν ήδη, μετά απ' αυτή, προς κατάληψη και του 2.520- έχει μερικά πολύ όμορφα σημεία, ειδικά μια "πόρτα" πολύ χαρακτηριστική.
Κάπου εκεί κοντά έχουν το σπίτι τους αρκετά αρπακτικά.
Και γενικότερα, όμως, δε θεωρώ ιδιαίτερα αντιτουριστική την εμπειρία διάνυσης του μονοπατιού, αφού προσφέρει ένα στιβαρό πανόραμα του καστοριανού (Γράμουστα, Γκούμπελ, Φλάμπουρο κοκ) και οδηγεί και σε κάποια ογκώδη υπολείμματα οχυρώσεων και πολυβολείων στο νότιο πρανές.
Παράλληλα με το μονοπάτι, λίγο χαμηλότερα, υπάρχουν ομαλά πεδία, όπου μπορεί κανείς άνετα να κατασκηνώσει το Καλοκαιράκι.

[lekat]

συγκίνηση...
ποιός ξέρει πότε ξανά...

[Teobe!]

συγκίνηση...
ποιός ξέρει πότε ξανά...

Ναι ρε γαμώτο!!!

[ahiako]

Λίγα λόγια για την Κιάφα (ελπίζω να μην κάνω λάθος στην κορυφή):
Την 28η Οκτωβρίου 1940 η επίλεκτη μεραρχία των Ιταλών η Τζούλια επιτίθεται στην Πίνδο με συντριπτική υπεροχή. Το ύψωμα Σταυρός (στα σύνορα) εγκαταλείπεται από τους δικούς μας χωρίς πυροβολισμό. Παντού οι στρατιώτες μας υποχωρούν άτακτα μπροστά στη συντριπτική υπεροχή του εχθρού και διαρρέουν στο Επταχώρι. Κάποιοι από αυτούς θα συλληφθούν και θα καταδικαστούν για λιποταξία.
Όμως δεν είναι όλοι το ίδιο. Στην Κιάφα ο λοχίας Σκυλογιάννης με έναν ενισχυμένο λόχο αντιστέκεται και καθυστερεί σημαντικά τους Ιταλούς. Το κρύο είναι αφόρητο και οι περισσότεροι φαντάροι μας παθαίνουν σοβαρά κρυοπαγήματα και ψύξεις.
Δυστυχώς κανείς δεν ξέρει το Σκυλογιάννη (τον αδικεί και το όνομά του) και μνημονεύουν το Δαβάκη σαν ήρωα που στο κάτω - κάτω δεν έκανε και τίποτα (ίσως και να μην μπορούσε) παρά μόνο τραυματίστηκε σε έφοδο -αντεπίθεση που δεν οργάνωσε ο ίδιος αλλά ο Επιτελάρχης ο Βραχνός που έσωσε την κατάσταση στην Πίνδο.

[Υψολάγνος]

Το ύψωμα Σταυρός (στα σύνορα)

Να υποθέσω αναφέρεσαι στη γνωστή κορυφή του Γράμμου με 1920 μέτρα υψόμετρο και αμέσως νοτιότερα από το Γκέσο;Η κορυφή αυτή δεν είναι στα σύνορα ούτε πολύ κοντά στα σύνορα, αλλά αρκετά μέσα στην Ελληνική μεθόριο.Πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία που δυστυχώς δεν την ήξερα και που αποδεικνύει για άλλη μια φορά πόσο επιλεκτική είναι η ιστορική μνήμη με τους διάφορους ήρωες.

[ahiako]

Πράγματι. Ο Σταυρός είχε οχυρωθεί πολύ καλά (αν θυμάμαι καλά είχε 2 φυλάκια). Η αποστολή των εκεί στρατευμάτων μας ήταν να κρατήσουν 3-4 μέρες σε περίπτωση ιταλικής επίθεσης ώστε να φτάσουν οι ενισχύσεις μας -το επιτελείο μας δεν περίμενε τέτοιο μέγεθος επίθεσης στο σημείο αυτό. Δυστυχώς η τοποθεσία εγκαταλείφθηκε αμέσως.

[Οτάνις]

Λίγα λόγια για την Κιάφα ...

Το περιστατικό είναι καταγεγραμμένο και νομίζω το ιστορεί και ο Λιναρδάτος στο σχετικό βιβλίο του.
Ή, εν πάσει περιπτώσει, αναφέρει ένα παρεμφερές με επιχείρηση κατάληψης της Κιάφας από μικρό τμήμα δέκα (10) στρατιωτών.
Δεν έχω τώρα πρόχειρο το κείμενο.
Για τους λόγους της βαθειάς εντύπωσης στη συλλογική μνήμη, της περίπτωσης του Δαβάκη, θα πρέπει να συνυπολογίσεις το ότι ήταν διοικητής χωριστού αποσπάσματος, το ότι τραυματίστηκε νωρίς, στη φάση της άμυνας, το ότι πέθανε αργότερα σε τορπιλισμό του υποβρυχίου, που τον μετέφερε τραυματία και το ότι ήταν από τους ελάχιστους ανώτερους αξιωματικούς που έπεσαν.
Το σύνολο αυτών των στοιχείων έχει ένα εκατομμύριο σημαινόμενα, που θα μπορούσαν να αναδείξουν τον ηρωισμό και το μαχητικό πνεύμα του μετώπου, τον εθνικό (άρα υπερταξικό) χαρακτήρα του αγώνα και τη συμμετοχή των αξιωματικών στον αγώνα αυτόν ως έμπρακτη, μέχρις εσχάτων και ισότιμη και ισόποση μ' εκείνη των απλών οπλιτών.
Συνεπώς, η περίπτωση αυτή ήταν απολύτως συμπαθής, για να χρησιμοποιηθεί στη συγκρότηση του εθνικού ιστορικού αφηγήματος του ελληνοϊταλικού πολέμου απ' αυτούς που ανέλαβαν να γράψουν την ιστορία και να διαμορφώσουν τη συλλογική συνείδηση φωσκολική αδεία.
Όχι, βέβαια, ότι δεν αγωνίστηκε ο άνθρωπος ( ο Δαβάκης, όχι ο Φώσκολος).

Η Κιάφα, όπως και τα γύρω υψώματα, είναι βεβαρυμένη με εξίσου ογκώδη εμφυλιοπολεμική σημειολογία, αν και, όπως συμβαίνει συνήθως, τα σημεία περιπλανώνται στην ιστορία ερήμην της ουσίας, αφού οι πιο πολλές από τις ουσιαστικότερες και αιματηρότερες μάχες του εμφυλίου δόθηκαν -και είναι φυσικό- στην περίμετρο του κυρίως ειπείν Γράμου.
Όταν ο στρατός έφτανε να προσεγγίσει κορυφές όπως η Κιάφα ή το Περήφανο, ο Γράμος ουσιαστικά είχε ήδη καταληφθεί.

Να υποθέσω αναφέρεσαι στη γνωστή κορυφή του Γράμμου με 1920 μέτρα υψόμετρο και αμέσως νοτιότερα από το Γκέσο;

Ο Γράμος ετυμολογείται από τη σλαβική, γι΄αυτό και γράφεται με ένα μι.
Η γραφή "Γράμμος" είναι ένα ευτελές εθνοκαθάρσιον επινόημα της εποχής του ισοπεδωτικού και μισαλλογενούς εξελληνισμού τόπων και λέξεων, με σκοπό να παραχαραχθεί η ιστορική καταγωγή των ονομάτων και να τεκμηριωθεί (με το επιχείρημα ότι τάχαμ τάχαμ η ετυμολογική ρίζα είναι η λέξη "γράμμα") η "ελληνικότης" των βουνών, των κροκαλών, των ρυακιών, των κορμών των δέντρων και των σκίουρων που τους σκαρφαλώνουν, των νεροφαγιών, των σβουνιών και των οροπεδίων, ώστε να κατατροπωθούν όλοι οι εχθροί του έθνους.
Με ικανοποίηση είδα ότι η Ανάβαση, ήδη από τις αρχικές εκδόσεις του χάρτη της, χρησιμοποιεί τον ορθογραφημένο τύπο "Γράμος".

[thanasis daskaloudis]

Ο Γράμος ετυμολογείται από τη σλαβική, γι΄αυτό και γράφεται με ένα μι.

Πολύ ενδιαφέρον, δεν το γνώριζα. Η προσθήκη βέβαια ενός "μ" φαντάζει με πταίσμα μπροστά στο ιστορικό κακούργημα της αυθαίρετης αναγκαστικής αλλαγής χιλιάδων ονομασιών και τοπωνύμιον.
Όσο για την Ανάβαση είναι ένας επιπλέον λόγος που εκτιμώ αυτή την εταιρία. Στον χάρτη των Τζουμέρκων αναφέρουν σε παρένθεση και τα παλιά ονόματα των χωριών.

[niki_kar]

Γίναμε και εμείς με ένα μ, λοιπόν, μιας και μάθαμε πως γράφεται. Η αλήθεια είναι πως και εγώ το είχα απορία και μια το έβλεπα με ένα και μια με δύο.

[nkroup]

Επειδή μου άρεσε πολύ η ετυμολογία του "Οτάνις" για το Γράμο άλλαξα παντού την λέξη Γράμμος με τη σωστή (Γράμος) στο hellaspath. Ακόμα και στα ονοματα των αποθηκευμένων αρχείων των διαδρομών το άλλαξα από Grammos -> Gramos

[lekat]

Αντιγραφή από:


Δημήτρης Λιθοξόου
Η περιοχή Καστοριάς (Κόστουρ) / Kastoria (Kostur)
γεωγραφία της ιστορίας
Οικισμός Γκράμοστε / Gramošte/ Грамоште (Γράμμοστα - Γράμμος - Γράμος)
**

Γκράμοστε / Gramošte/ Грамоште. Εξελληνίστηκε σε Γράμμοστα και στη συνέχεια σε Γράμμος και Γράμος. Στην απογραφή του 2001 αποτελούσε ιδιαίτερη κοινότητα του νομού Καστορίας. Πρόκειται για ένα μεγάλο χριστιανικό βλάχικο χωριό (τόπος θερινής διαμονής), που σταδιακά εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους του και τελικά ερήμωσε. Την τελευταία περίοδο της οθωμανικής διοίκησης ο πληθυσμός του πρέπει να ήταν γύρω στα 500 άτομα. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου ζούσαν εδώ 300 περίπου Βλάχοι, όλοι δηλωμένων ρουμανικών φρονημάτων.

Πηγές

Gramošte, 120 ρουμανικές οικογένειες [Picot 1875].

Γράμμοστα, «άλλοτε μέγα και καλόν χωρίον καταστραφέν υπό των Αλβανών, έχει νυν 50 οικογενείας χριστιανικάς, 3 εκκλησίας, ύδωρ εκ του παραρρέοντος ποταμού, όστις παρ' αυτό πηγάζει» [Σχινάς 1886].

Gramosti, ομάδα του Γράμμου, στην ανατολική πλαγιά του βουνού, 300 Αρομούνοι [Weigand 1895].

Gramosta [Αυστριακός Χάρτης].

Грамосъ (Грамости) / Костурска каза, 160 Βλάχοι [Кънчов 1900].

Gramoste: 500 Βλάχοι [Papahagi 1905].

Γράμμοστα, επαρχία Χρουπίστης, 400 κουτσοβλαχικές οικογένειες [Αραβαντινός 1905].

Γράμοστα (Gramosta), βλάχικο χωριό [Χάρτης Χρυσοχόου 1909].

Grammosta, λειτουργία πατριαρχικής εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Γράμμοστας καλύβαι Καστορίας: «450 ορθόδοξοι Έλληνες (Βλαχόφωνοι)» [Χαλκιόπουλος 1910].

Γράμμοστα Καστορίας, έρημο [Απαρίθμηση 1913].

Γράμμοστα Καστορίας, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Σλήμνιτσας [ΦΕΚ 259 / 21.12.1918].

Γράμμοστα Καστορίας: θερινή διαμονή [Απογραφή 1920].

«Ο συνοικισμός Γράμμοστα της κοινότητος Άργους Ορεστικού (πρώην Χρουπίστης) μετονομάζεται εις Γράμμος» [ΦΕΚ 179 / 30.8.1927].

Γράμμος (Γραμμοστα) Καστορίας, 13 άτομα (11 άρρενες και 2 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας που να ήρθε μετά το 1922. Και οι 13 ήταν ομοδημότες. Επίσης 13 δημότες απογράφηκαν αλλού [Απογραφή 1928].

Γραμμούστα (Γράμμος), υπήρχαν 64 ξενόφωνες οικογένειες, όλες δεδηλωμένων ρουμανικών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Γράμος Καστορίας: Πραγματικός πληθυσμός 55 (άρρενες). Νόμιμος πληθυσμός 183 [Απογραφή 1940].

Грамушта: Οικισμός χριστιανών Βλάχων το 1912. Οικισμός χριστιανών Βλάχων το 1940 [Симовски].

Γράμμος, έρημο [Στατιστική 1945].

Γράμος Καστορίας: έρημο [Απογραφή 1951].

Γράμμουστα, Μετονομάστηκε Γράμμος. Υπήρξε μεγάλο βλαχοχώρι, σε ύψος 1.450 μέτρα [Κουκούδης].

Γράμος Καστορίας: 28 κάτοικοι [Απογραφή 2001].

[Μήτρου Τάκης]

Γράμος
Περί ονομάτων συνέχεια.
Κατεβαίνοντας μετά από 12 ώρες πορείας στην Γράμουστα (Γράμος), φτάνουμε στο μοναδικό χώρο συγκέντρωσης των κατοίκων του χωριού, Κοινότητα Καφενείο Τηλεφωνείο, σε ερώτηση ενός Λεβεντόγερου από που ερχόμαστε, του απαντήσαμε από την Αετομηλίτσα και τον Γράμο, έξαλλος ο Λεβεντόγερος για το λάθος που κάναμε να πούμε την 2520 Γράμο μας μας ιστορεί ότι το Γράμος προέκυψε από το Γράμουστα και αυθαίρετα αναφέρετε στο σύνολο του βουνού και μας ανέφερε τούς ξεχωριστούς ορεινούς όγκους που συνθέτουν το σύνολο του βουνού που αναφέρουμε ως Γραμο, που δυστυχώς από την κούραση μου δεν θυμάμαι τίποτα, πέρα από τον εντυπωσιακό έντονο τρόπο που αντέδρασε για την "αυθαιρισια" μας.
Κρίμα που δεν θυμάμαι τα ξεχωριστά τοπωνύμια.